WWW.DISUS.RU

БЕСПЛАТНАЯ НАУЧНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

 

Pages:     | 1 ||

«ОЖ 377.5 (574) «1991/2007» олжазба ыында СМАНЛОВА ЖАНАТ ЕРЕКЕНЫЗЫ ...»

-- [ Страница 2 ] --

Оу сапасы – бсекеге абілетті жмысшылар мен орта білімді мамандар дайындауды сапасы оу жоспары мен оу бадарламасына байланыстылыы аталды. Бізге дейінгі ксіби-техникалы оу орныны жмысын зерттеушілер оу процесіне, оны барысына назар аудармаан. айсы біреулері оу процесін педагогикалы проблема деп арайды. Ал бсекеге абілетті жмысшылар мен орта буын мамандарды ксіби дегейі дрыс йымдастырылан оу процесінде ана алыптасатыны мір шындыы. 1991-2007 жылдар аралыында ксіби лицейлер мен колледждерді бірнеше оу жоспары жне бадарламасы іске асырылды. 2006 жылдан бастап лицейлер шін 300 ксіп бойынша жне орта білім бойынша 371 мамандыты классификацияларына згертулер мен осымшалар енгізілді.

2002-2007 жылдары 828 оулы жне 2395 оу-дістемелік кешендер дайындалып іске асырыла бастады. 2002 жылы техникалы жне ксіби оу орындарына 220 оулытар мен 660 оу-дістемелік кешендер дайындалып, іске асырылып жатыр.

Лицейлер мен колледждерді 1991-2007 жылдар аралыындаы оу жоспарлары мемлекеттік стандарта сйкес болды, маман жмысшылар мен арнаулы орта білімді мамандар дайындауа толы ммкіндік берді. Бл оу жоспары оуды сапасын арттыруа баытталып, заман талабына жауап беретін жаа технологиялар ке трде олдануа талпынды.

Оушыларды танымды іс-рекетін жігерлендіру шін де оытушылар барлы пндер бойынша сан салалы тсілдерді пайдаланан: ылыми жоба тсілі, проблемалы лекция, оу айтысы, «іскерлік ойын элементтері», «таныстыру сабаы», «интерактивті тсіл», лекция – парадок (деттен тыс, ктпеген).

Республиканы ксіптік-техникалы оу орындарында «технологиялы» жне «механикалы» деп аталатын циклды-дістемелік комиссиялар жмыс істеген. Оларда жыл сайын «мамандытар апталыы», «здік маман» конкурс-сайыстар ткізіліп отырды, дістемелік бюллетендер шыарылды, оушыларды здік жасалан дипломды жне курсты жобалары бойынша крме жмыстары йымдастырылды. Лицейлер мен колледждерде жаа компьютерлік жне апаратты технология енгізілді.

Оу орындарыны педагогикалы жымдары интерактивті оытуды тмендегідей тиімді жатарын атаан: ажетті апаратты жедел трле алу ммкіндігі, экономикалы тиімділігі, білім сапасыны артуы, оушыларды білім сапасыны кееюі. Кптеген бастауыш жне орта ксіби оу орындары теориялы оу сабаында жне ндірістік оуда интерактивтік тсілді ендіру туралы дістемелік ралдар дайындаан, оны білім жне ылым министрлігіні оу басармасы натан. скемен №10,14 лицейлері, Семей бизнес колледжі, политехникалы, Петропавл теміржол, Солтстік азастан педагогикалы, Петропавл гуманитарлы-техникалы, экономикалы, Шыыс азастан колледждеріні педагогикалы жымдары ндірістік оу процесінде блокты-модулды жйені кеінен пайдаланан. Ол мына міндеттерді шешуге ммкіндік берді: даралы оу, оушыны жне педагогты шыармашылы абілетін тарату, оыту мазмныны икемділігін алыптастыру, оушыны оу процесінде длелдеушілік, дербестік дегейін ктеру, тере білімін, тжірибелік шеберлігін, дадысын алыптастыру жне дамыту мселелерін. Бл тсіл республиканы барлы оу орындарыны оу процесіне енгізілді. Соны нтижесінде оушыларды оуа ынтасы артты, лгерімі жасарды.

Оу процесіні тиімділігін арттырудаы маызды мселені бірі рбір маманды бойынша республика, облыс, ала жне оу орындарыны конкурс-сайысын ткізу болды. Республика бойынша электромонтер, монтажник, аспаз, шаштараз баса да кп конкурс-сайыстары барлы оу орындарында жыл сайын ткізілген.

Лицейлер мен колледждерді оушыларды білім сапасын ктеруде жргізілген дістемелік жмыстарды трлері мен тсілдері ртрлі болды. Е бастысы бл саладаы жмыстар леуметтік серіктестікті талабы трысында іске асырылуда. Оу процесін жаа технологияны пайдалану арылы дамыту оушыларды ксіби шеберлігін, бсекеге абілетті сапалы дегейі ктерді.

Оушылар арасында рбір пндер мен ксіп бойынша конкурстар ткізуді орны ерекше болды. Бл оларды ынталандыра тсті, оуды, ксіби білімні сапасы жасарды. Енді статистикалы мліметтерге орын берейік. 2003-2004 оу жылында ксіби лицейлерде 37917 оушы болса, оны 9 сынып негізінде оыандары 20590, 11 сынып негізнде оыандары 17327. Бюджеттік негізде 29192 оушы оыан, ашалы негізде оыандары 8725, мемлекеттік емес лицейлерді 46570 оушы бітірген. Осы жылы барлы оушыларды 85 пайызы «4» жне «5» деген бааа оыан, 10 пайызы тгелдей 5-ке оыан, 5 пайызы ана «3» деген бааа оыан. Ал 2004 – 2005 оу жылында 48326 оушы болса оны 42420-сы бюджет есебінен, ал 5972-сі аылы тлеп оыан. Бларды да лгерімі жоарыдаыдай.

Ал, колледждерде 2003-2004 оу жылында 242639 оушы оыан, кндізгі блімінде 182153 оушы оыан, оны 61406-сы бюджеттік негізде, 66486 оушы сырттан оыан. Бларды 73 пайызы «4» жне «5» деген бааа лгірген, 15 пайызы бір ана «5»-ке лгерген, басалары аралас бааа лгірген.

2005-2007 оу жылында ксіби техникалы лицейлерде оыан 96684 оушыны ауылшаруашылыы саласы бойынша – 19109, ызмет крсету саласында – 19490, машина технологиясы бойынша – 12297, клікті пайдалану саласында – 9626, апарат жне есептеу технологиясы бойынша – 5144 жастар оыан. Бларды 72 пайызы «4» жне «5» деген бааа лгерген. Оуды сапасыны жоарылылыы нтижесінде республика бойынша ксіби лицейді бітіргендерді 75 пайызы жмыса орналасан.

Республикада 2006-2007 оу жылында 320 ксіби лицей, оны 289-ы мемлекеттік, 510 колледжі оны 201-і мемлекеттік болды. Лицейлерді 95 пайызы мемлекеттік бюджет есебінен оыды, ал колледждерде бл крсеткіш 18 пайызды клемінде болды, бл орташа крсеткіш, кейбір оу орындарында ол жоары болды.

Техникалы жне ызмет крсету ебегі бойынша мамандар дайындауды жасарту шін мнай газ, жылу энергетика, деу, машина рылысы салалары бойынша аймааралы ксібі орталытар рылды. Бл орталытар республика бюджеті есебінен аржыландырылуда.



Басты назар техникалы ксіпке аударылуда. Жоары сапалы жмысшыларды, орта білімді инженер-техниктер дайындайтын техникалы оу орындарын ашу жобалануда.

2007 жылдан бастап дайындалан мамандара маманды баасын (квалификация) беретін республикалы арнаулы туелсіз орталы рылды. Мндай тжірибе біз зерттеген шет елдерде алыптасан. Бастауыш жне орта ксіби білімді дамыту бадарламасы бойынша техникалы жне ауылшаруашылы жне мамандытарын дайындау іске асырылады, бл орта білімні рамдас бліміне жатады жне адамны тиімді ксіби іс-рекетін амтамасыз етеді.

Ксіби білім беру ісінде кемшілік жо десек ателесеміз. Ол - оу орындарыны оу-материалды базасыны жеткілісіздігімен жне инженер-педагогикалы кадрларды білім сапаларыны тмендегімен байланысты. азастан Республикасыны 2008-2012 жылдара арналан техникалы жне ксіби білімді дамыту бадарламасында бл кемшіліктерді жоюды, ксіби білімні сапасын жасартуды наты шаралары арастырылан.

Ксіби лицейлер мен колледждердегі жалпы білім жне арнаулы пн жне оу шеберлеріні арасындаы байланыс крделі мселені бірі. Сондытан да ксіби оу орындарыны дістемелік бірлестіктері пнаралы байланысты оу жоспары мен бадарламаны талылаанда-а бкіл курс бойынша рбір пнні, таырыпты орнын анытаумен айналысан.

Ксіби лицейлері мен колледждеріде математика, физика, химия, биология пндерін оытуды ксіптік баытпен штастырып, малімдер мен арнаулы пн малімдер оушыларды тжірибе жасаумен оытты. Оларды оу-дістемелік кабинеттері малімдер мен шеберлерді тжірибесін жинатаан, тмендегі проблемалар амтылан: «теориялы байланысты іске асыруды тжірибелері мен жолдары», «ксіби баытты штастыра отырып зертхана тжірибе сабаын ткізу», «математиканы оытудаы ксіптік баыт - мамандыты мегеруді негізі» т.б. Бл тсіл малімдер мен шеберлерді сабаты берілуін жасартуа, рбір сабаты жмысшы мен орта буын мамандарды ксіби мектебіне айналдыруа ммкіндік берген. Пнаралы байланысты іске асырудаы араанды облысыны №11,17,16,8 лицейлерді малімдері, Жамбыл облысыны №1,7,20, Алматы облысыны №17, Атырау облысыны №9, Солтстік азастан облысыны №7 лицейлері белгілі тжірибе жинатаан, олар математиканы бадарламасына аралас пндер материалын жне ндірістік техникалы мазмнды есептерді де енгізген. Атбе, Алматы, араанды алаларындаы теміржол клігі колледждеріні дістемелік кеестеріні мжілістерінде малімдерді саба жоспарындаы пнаралы байланыс колледждерді жалпы жоспарымен байланыстырылан.

азастанны білім беру йымдарында бекітілген мемлекеттік жалпыа міндетті стандарт бойынша ксіптік лицейлерде 22-23, ал колледждерде 27-32 оу пні оытылады. Оу орындарыны тжірибесі бойынша пнаралы байланыстарды іске асыру оыту мен трбиені бірлігіне ол жеткізген, оушыларда жаа кзарасты алыптастыран. Саранд аласындаы №14 ксіби лицей пнаралы байланысты іске асыруда белгілі тжірибе жинатаан. «Ксіпке траты мддені алыптастыру. Барлы оу пндерін кешенді оытуды нтижесінде іске асады. Бір пнді білу басаны толытырады, екінші жаынан теориялы, ндірістік міндетті шешуде оуды дербес зерттеушілікпен, шыармашылыпен штастыру ажет», - дейді арнаулы пн оытушысы В.Н. Черепанов [32]. Пндерді біріктіру оушыларды андай шеберлік пен машыа йренуі, болаша жмысшыны ксіби біліктілікті ай компоненттерін игеруі тиіс екендігін тани білуіне жадай жасайды. Осы тстаы негізгі идея – серпінді даму стіндегі ндіріске бейімделуге абілетті, ебекті бір трінен екіншісіне жеіл ауысып істеп кете алатын, ксіптерді кеінен мегерген жмысшыларды жаа буынын даярлау болып табылады.

Оу орындарыны оушылары техникалы шыармашылы йірмелерге атынасып, здеріні техникалы шеберліктерін арттырды. рбір оу орындарында орта есеппен 10-12-ден кем емес техникалы йірмелер жмыс істеген [33].

Жыл сайын оушыларды техникалы шыармашылы жмыстарыны орытындысы бойынша республикалы крмесі ткізіліп отырды. 1996 жылы млімет бойынша 39 мы оушы, ал 2001 жылы 42 мы оушы техникалы шыармашылы йірмелерге атынасан. Оу орындары 1996 жылды 9 айында оушыларды кшімен 175,5 млн тегені, ал 1997 жылы 126 млн тегені німін, 1999 жылы 650 млн тегені німдерін шыаран [34]. нім шыармаан бірде-бір оу орны болмаан. скемен политехникалы колледжінде шыармашылыпен 168 оушы айналысан, олар 2003 жылы 1 млн 451 мы тегені німін шыаран.

Шыармашылыпен айналысан оушылар тапсырмалар алып, ртрлі рал-саймандар жасап, олармен оу кабинеттерін жне зертханаларды жасатаан. Е бастысы оушылар бл жмыса з еріктерімен атынасан. Оушылар арасындаы шыармашылы жмыс оларды техникаа, ксібі мен мамандыына деген ынталарын арттырды.

Лицейлер мен колледждерде бсекеге абілетті жмысшылар мен орта білімді мамандар дайындауды шешуші мселесіні бірі оларды инженер-педагог кадрлармен амтамасыз етуге жне оларды біліктілігін арттыруа байланысты, себебі еліміз туелсіздік алуымен лемдік ауымдастыа енді, мндай жадайды жмысшылар мен орта буын мамандарды біліктілігі, шеберлігі мен икемділігі халыаралы стандарта сай болуы ажеттілікке айналды.

Республиканы ксіби лицейлерінде 2007 жылы 19381 инженер-педагог кадрлар жмыс істеді, оларды саны 2001 жылмен салыстыранда 9,4 пайыза кп еді, яни бл жылы оларда 17568 адам ызмет атарды. Блардан кретініміз, 2006 жылы техникалы жне ксіби оу орындарында 5184 малімдер ызмет атаран екен, оларды 4410-ны жоары білімі болан, орта ксіби білімі барлар 720, оны ішінде инженер-педагог кадрлар саны 194. 5 жылдан астам ебек тілі барлар – 3114, 1114 малімні жоары, 1307 адамны бірінші, 1202 адамны екінші категориялары болан.

Жекеменшік ксіби оу орындарында 355 малімдер ызмет істесе, оларды 331-ні жоары, оны 37-сі инженер-педагог кадрлар, ксіби орта білімі барлар 62 екен, 355 малімні 190-ны 5 жылдан жоары ебек тілі болан, оларды 94-ні жоары, 61-ні бірінші, 95-ні екінші санаты болан. Блардан кретініміз, лицейлер малімдермен жасы жасаталан.

Лицейлерде 4790 ндірістік оу шеберлері жмыс істеген, оларды 1458-ні жоары, 2448-ні орта ксіби білімдері болан. 4790 шеберді 2366-ны 5 жылдан астам ебек тілі болан. 448-ні жоары, 778-ні бірінші, 967-сі екінші санатта болан.

Техникалы жне ксіби білім саласыны педагогикалы ызметкерлеріні жалпы саны 2007 жылы 11364 болан, оларды 7129-ны жоары, 3311-ні ксіби орта білімі болан, 6482 педагогикалы ызметкерлеріні бес жылдан асан ебек тілі барлары - 2632, бірінші санаты барлары - 2396, екінші санаты барлары - 2385. 1991-2006 жылдарда колледждерді инженер-педагог кадрларыны рамында елеулі згерістер болды.

1999 жылы барлы колледждерде 7120 инженер-педагогикалы кадрлар жмыс істеген. Біра оларды 25 пайызы осымша жмыс атаран. ызылорда медициналы техникумында 80 пайыз, Павлодар есеп-экономикалы техникумында 45 пайыз малімдер осымша жмыс істеген.

Колледждерге абылданатын жастарды кбеюіне байланысты оларды инженер-педагог кадрларды саны 2000 жылы 14666-ге жетті, оны 11475-і мемлекеттік, 3191-і мемлекеттік емес оу орындарында жмыс істеді. Ал 2004- 2005 жылдарда колледждерде 19381 педагогикалы кадрлар жмыс істеген, оларды 12012-і мемлекеттік, 7369-ы мемлекеттік емес оу орындарында.

Техникалы жне ксіби оу орындарында кадр рамыны есею (артаю) тенденциясы орын алуда. Барлы педагогикалы кадрларды 1 – 10 жыл арасында жмыс ебек тілі барлары 30 пайыз, 10 жылдан жоарылары – 70 пайызды рап отыр. Бір оытушыны оу жгі 1,5 дегей, оларды арнаулы пндерге ажеттілігі 1194 адамды райды. Біра 2002 жылы ксіби лицейлер мен колледждерге жоары оу орындарында инженер-педагог кадрлар дайындау шін Р кіметі жыл сайын 100 грант жне 30 несие блген. Бл з нтижесін берсе аталан оу орындарыны инженер-кадрларыны рамы, сз жо, жасаруа тиісті.

Оушылара сапалы білім беруді бір шарты малімдер мен оу шеберлеріні біліктілігін арттыру болып саналады. Сондытан да Білім жне ылым министрлігі, облысты жне алалы білім департаменттері лицей мен колледждерді инженер-педагог кадрларыны білімін ктерумен айналысып келеді. Барлы облыстаы жне екі аладаы малімдерді білімін жетілдіру институттары лицей мен колледжерді малімдері мен шеберлеріні білімін ктерумен айналысатын дістемелік блім ашты. Оларды 3-4 маман-діскерлер жмыс істеп келеді. 1991-1998 жылдар аралыында республиканы лицей мен колледждеріні малімдері мен шеберлеріні, р жыл сайын 12 пайызы ана соларды жанындаы бір айлы курстардан ткен [35]. Бл, рине, жеткіліксіз. 2001-2004 жылдарда, яни осы ш жылда, мультипикаторлы дістеме негізінде 1350 ксіптік лицей ызметкерлері білім алан. Жобалы материалдар мультипикаторлар арасында кеінен таратылып, оытушылар мен ндірістік оыту шеберлері шін теориялы жне практикалы саба ткізуде жне йымдастыруда жасы бсекелестік туызан [36].

Білім жне ылым министрлігі лицей жне колледждерді малімдері мен шеберлеріні білімін ктерумен немі айналысып отырды. 2005 жылды 27 шілдесінде министрлік техникалы жне ызмет крсету ебегі саласындаы кадрларды ксіби дайындыын ктеру, оларды айта даярлау жне мамандытарын арттыру туралы методикалы нсауды бекіткен, бл нсау Р-ны «Білім туралы» Заыны 19-бабына сйкес дайындалан. Олар тмендегідей міндеттерден трады:





- маман-жмысшылар мен орта буын мамандарды дайындау, ндіріске жаа технологияны енгізу жне оны болашаына негізделіп йымдастыру;

- оларды айта дайындауды ндірісті жаа баыт жне масатымен, ебек нарыыны талабына сйкестендіру;

- техникалы жне ызмет крсету саласы кадрларыны білімін ктеру ндірістен ол зіп те ол збей де жаа технологияны талабы негізінде ткізу.

Білім жне ылым министрлігіні бл нсауы барлы облысты жне алалы білім департаменттерінде талыланып, басшылыа алынды. Біра арнаулы пн оытушыларын жне оу шеберлерін оыту, оларды біліктілігін ктеру ісіне ксібі жоары мамандар тарту ндіріс орындарыны жекешеленіп кетуіне байланысты иындытар да туызды.

Білім жне ылым министрлігі жылма жыл республикалы жне халыаралы конференциялар мен семинарлар ткізген. Оларда лицей жне колледждерді педагог-кадрларыны біліктілігін арттыру, жаа технологияларды пайдаланулары туралы сан салалы мселелерді талылауды тжірибеге енгізген. 2007 жылы 6-8 желтосанда Білім жне ылым министрлігі, Алматы аласыны колледждер ауымдастыы Алматыны рылыс жне менеджмент колледжі базасында ткізілген халыаралы семинар ткізіп, онда ксіби жне техникалы оу орындарына кредидтік жйені енгізу мселесін арастыран болатын. Бл жиына Отстік Кореяны, Германияны, Австрияны Канаданы, ырызстанны алымдары жне эксперттері, республиканы барлы ксіби лицей жне колледждеріні 400-ден астам педагог кадрлары жне басшы ызметкерлері атысты.

Семинарда оыту процесіне кредиттік жйені енгізу тжірибесі туралы Корея Республикасыны клік колледжісіні директоры, доктор Сухун Ли, Орта Азия, Германия JMC-ті директоры, доктор Штефан Зиверт, Канада елшісіні бірінші хатшысы, консул Максим Бердычевский баяндама жасаан-ды.

Семинара атысушылар шет елдерді оу процесіне кредиттік технологияны енгізу тжірибесімен танысты, соларды атысымен сыныстар абылданды. Осы семинарда кредиттік технологияны енгізу туралы Алматыны рылыс жне менеджмент, байланыс баса да ксіби оу орындарыны тжірибесі талыланды, олар тыдаушыларды тарапынан ызыушылы туызды. Кредиттік технологияны енгізуді негізгі масаты – оуды сапасын арттыру, оны фундаментальды принципін сатау, оу процесіне жйелілікті енгізу, т.б. абылданан сыныстар барлы оу орындарына жіберілген.

Облыстардаы біліктілікті жетілдіру курстарынан 2006 жылы техникалы жне ксіби білім беру саласы бойынша 3444 адам ткен, бл крсеткіш 2005 жылмен салыстыранда 465 адама (14 пайыз) арты болды.

Арнаулы орта білім беретін медициналы колледждерді оытушыларыны білімін ктеру зіндік ерекшелігі бар. Батыс азастан медициналы колледжі жанынан 1990 жылы орта білімді медицина ызметкерлеріні білімін ктеретін блім ашылды. 2007 жылды наурыз айында сапа менеджменті жйесі бойынша бл колледж сертификат алып, оан толы негіз алады, оны 90 жылды мірі бар, заман талабына сай ызмет істеп жатан оу орындарыны бірі, кадр дайындау ісінде бай тжірибесі бар, 5 маманды бойынша білім береді, осы жйені талаптары бойынша жмыс істеуде.

Колледжді з оу-материалды базасы р трлі пндер бойынша 58 кабинеттен, 15 зертханадан, 25 жмыс аудиториясынан трады. Колледжде диплом аланнан кейін орта буын мамандарды білімін ктерумен айналысады. Білім ктеру ісі ндірістен ол зіп те, ол збей де ткізілген. Осы 17 жылда маманды ктеру блімі 13178 адамды айта дайындау курстарынан ткізген: 1991-1994 жылдарда - 1232, 1995-1998 жылдарда – 1211, 1990-2002 жылдарда – 3610, 2003-2006 жылдарда – 7125. [37]

Білім жне ылым министрлігі, облысты оу департаменттері малімдерді білім жетілдіру институттары арылы лицей мен колледжді педагог кадрларыны біліктілігін ктеруде белгілі ызмет атарды. Дегенмен жмыс істеп отыран оу шеберлеріні біліктілігін арттыру з дрежесінде шешімін тапан жо.

Оытушылар мен оу шеберлеріні ксіби дайындыын арттыруда, оу орындарыны оу-материалды базасын ныайтуда, оу тлектерін жмыса орналастыруда, леуметтік серіктестермен, жмыс берушілермен, экономика жне леуметтік саладаы йымдармен байланысты ныайтуда оу орындарыны басшы ызметкерлеріні лесі зор. Лицей мен колледждерде 694 директорлар, оу-дістемелік жмысты жне трбие жмыстарын басаратын оларды мыа жуы орынбасарлары болды. Оларды барлыы да жоары білімді жне тжірибелері мамандар. Сонымен атар лицей мен колледждер директорларыны 96-сыны ылым докторы жне кандидаты деген ылыми ататары болды.

1991-2006 жылдарда республиканы лицейлері мен колледждері 912 мыдай жоары ксібі бар жмысшылар, ал колледждерде 750 мыдай орта білімді мамандар дайындап шыарды. Білім беру жйелеріні мліметтері бойынша оларды бітіргендерді 65-70 пайызы бірден жмыса орналасан, ал 15-20 пайызы жоары оу орындарына оуа тскен. айсы бір лицейлер мен колледждерді бітірушілер 100 пайыз клемінде жмыса орналасан.

Бл мліметтерді лкен саяси-леуметтік маызы бар. Жаа нарыты экономикаа кшу мерзімінде оларды ел экономикасымен халыа ызмет крсету саласына осан лестері шан-теіз. Оларды райсысы з мамандытарын толы игерген, Отан алдындаы міндеттерін тсінген жастар.

азастан Республикасы туелсіздік алуымен оушыларды арасындаы трбие жмысыны жаа кезеіні беті ашылды. Білім оам дамуыны интеллектуалды ана емес, сонымен атар экономикалы базасын жасайтын ндірісті рухани маызды саласы, ол леуметтік-экономикалы рлеу дуірінде арынды дамуды айнар кзі болып саналады.

Ксіби лицейлер мен колледждерді жас жмысшылар мен орта буын мамандар дайындаудаы трбие жмыстарыны перспективалы бадарламалары талданды, ксіби баыт оу-трбие жмысыны е рамдас бліміне айналды, оны трлері мен тсілдері сан алуан болды. Ксіби оу орындарыны оушылары мектептерді шеберханаларын жндеуден ткізді, жаа рал-саймандармен жасатады. Облыстарда телеклуб жмыс істеді. Ксіптік-техникалы оу орындары з оушыларын ебек озаттарымен кездестіріп отырды. оушылар ел туелсіздігіні серінен жаа леп, арын алды, з еліні патриотына айналды.

Диссертациялы жмыста оамды пндерді оытуды жадайына белгілі орын беріліп, оларды трбие жмысын жасартудаы баыттары орытылды. Туелсіздік – аза халыны санасырлы арманы деп аталатын арнаулы курс оытылады. Президент Н.. Назарбаевты жыл сайыны халыа Жолдауы жоспарлы трде оытылды. Негізгі пндерден баса факультативтік пндер де оытылды.

1996-2007 жылдары аралыында лицейлер мен колледждерде жыл сайын 16 мынан астам оушылар атынасан кркемнерпаздар йірмелері жмыс істеді. 2007 жылы оларда 850 музыкалы, 445 драмалы, 950 хор, 138 вокалды жымдар жмыс істеді. Жыл сайын оларды байауы ткізіліп отырды. Сонымен барлы оу орындарында халытар достыы кештері немі тіп отырды. Ксіби лицейлер мен колледждерді оушылары спортты 14 трімен айналысан, оу орындары жастарды спортты шеберліктерін арттыруда белгілі тжірибе жинатады, олар облысты, алалы жне ауданды жарыстара немі атынасып здік орындарды иеленді. Оу орындары мдени мраларымызды нды блігіні бірі ретінде лтты ойын трлерін дамытуа кп кіл блді.

Колледждерде 2001-2007 жылдар аралыында рылыс блімдері жмыс істеді, олар оу йлерін, зертхана, оу кабинеттерін деуден ткізді, сол арылы аражаттарда тапан.

Ксіби оу орындарында жеке тланы ксіби ндылы сапасын алыптастыру масатында ткізілген сынып сааттары, диспуттар, дебаттар, крмелер мен конференциялар орытылды. Оу орындарында республика кні, Туелсіздік кні, «Наурыз», жаа жыл мерекелері тіп трады. ызылыты тетін іс-шаралар: «Наурыз аруы», «Жігіт слтаны», «Колледж аруы». Жеімпаздар ашалай сыйлыпен марапатталып отыран. Сонымен атар трбие мселесінде жетістікке жеткен оу орындарыны лаатты стаздары да аталды.

орытынды блімде диссертацияда алынан нтижелер натыланып, арастырылып отыран мселелер бойынша тжырымдар жасалды.

Республиканы техникалы жне ксіби оу орындары туелсіздікті алашы жылдарындаы экономикалы дадарыстан шыып, ебек нарыыны талабына бейімделді. 1999 жылдан кейін дамуды жаа дегейіне тіп, бсекеге абілетті жмысшылар мен орта буын мамандар дайындауда белгілі табыстара ол жеткізді. Ебек нарыыны талабына сйкес техникалы жне ксіби оу саласында жаа мамандытар енгізілді. Ксіби оу орындары дайындаан жмысшылар мен орта буын мамандар экономиканы жне халыа ызмет крсетуді сан-салаларында жмыс атарып, меншік иелеріні тілегін анааттандыра білді. Бл саладаы оу орындарына деген сенім артып, оларды беделі де се бастады.

Республиканы экономикасы рлеу стінде. Соан сйкес маман жмысшылара деген сраным да арта тсті. Ксіби лицейлер мен колледждер білім жйесіні рамдас блімі болуымен атар экономиканы да рамдас бліміне айналуда. Республикамыз туелсіздікті 19 жылында да шикізат шыарушы ел болып келді. Н.. Назарбаевты бастамасымен индустриалды-инновациялы бадарламаны жасап іске асыруа кірісті. Ол бойынша шикізат шыарушы елден оны дейтін жаа технология еліне айналуда, ал бл міндетті іске асыратын бсекеге абілетті жмысшылар мен орта буын мамандар, оларды з ксіптерін тере мегеруі, икемділік сапасы. Олай болса экономиканы дамытуды кілті ксіптік білімде жатыр.

Техникалы жне ксіби оу орындарыны жмыстарын ылыми орытумен атар за мерзімді зерттеуімізді нтижесінде, бл жйені жмысын жетілдіру масатында тмендегідей сыныстар енгізуді ажет деп есептейміз:

азастан Республикасыны алдында лкен тарихи міндеттер тр: шикізат шыарушы елден жаа технологияа кшуді жеделдету жне индустриялды-инновациялы бадарламаны да жедел трде іске асыру. Дамыан 50 елді атарына ену тарихи міндеті тр. Осы тарихи міндеттерді тиімді жне жедел іске асыру шін техникалы жне ксіби оу орындарын басару жйесін жетілдіру ажет. Бізді пікірімізше бл саланы дербес, арнаулы министрлігін немесе Агенттігін ру дрыс болады.

азіргі департаментті басару жйесіні де бл оу орындарыны міндетін шешуге зыреттілігі тмен, біріншіден, екіншіден бл дербес жйеге оларды бкіл іс-рекетін басарумен атар, азіргі ебек жне халыты леуметтік орау министрлігіне жктелген маман-жмысшылармен орта буын мамандара деген ажеттілік туралы апарат тсіру ызметін одан алып осы жаа рылан министрлікке немесе агенттікке жктеу ажет, себебі бл министрлікті жергілікті йымдары мндай апарат жинауа абілетсіз, шіншіден бл жйені жергілікті йымдарына да дербестік беру ажет, сонымен атар оларды тиісті ксіби білімдері бар, зыреттілігі жеткілікті, икемділіктері мол мамандармен амтамасыз етуде кезек кттірмейтін міндет.

- Лицейлер мен колледждер аз да болса жаа рал-жабдытармен, станоктармен жабдыталып жатыр. Ал, азіргі ксіби мектептерде жмыс істеп жатан оытушылар мен оу шеберлері кеестік кезедегі рал-жабдытармен жмыс істегендер, олар жаа техниканы мегеруі ажет. Сондытан да техникалы ксіби мектептерді оытушылары мен шеберлеріні білімін ктеру ажеттілікке айналуда. Оушылара сапалы білім беру, бсекелік абілетін арттыру соларды ксіби сапасына байланысты. Ал облыстар мен екі аладаы малімдерді біліктілігін ктеру институттарындаы 3-4 діскерлер бл міндеттерді шешуге абілетсіз. Сондытан да ксіби техникалы оу орындарыны оытушылары мен оу шеберлеріні біліктілігін ктерумен айналысатын арнаулы институт ашу ажет. Сонымен атар сол институтты жанынан озат тжірибені зерттейтін жне тарататын Республикалы оу-дістемелік кабинет ашанда мір талабы болып есептеледі.

- Бсекеге абілетті маман-жмысшылар мен орта білімді мамандар дайындауды басты мселесі – оуды сапасы. рбір оу орны бітіру емтиханын зі абылдайды. Ал осы жйе зерттеген елдерде бітіру емтиханын, рбір маманны сапасын, икемділігін туелсіз йымдар баалайды. Ондай йым ммкін республика Премьер-Министрлігі жанынан рылса оды болар еді. Бл механизм рбір оушыны, оу орныны мамандар дайындауа жауапкершілігін арттыруа толы жадай жасайды.

- Жмысшылар мен сіресе техникалы салаа, орта буын мамандар дайындау шін рбір оу орындарымен міндетті трде келісім шарта трып, оларды материалды-техникалы базасын ныайтуа, тжірибе жмысын з ндіріс орындарында ткізуге міндеттеме алса, мамандытарды тізімін рбір бес жыла арнап беріп трса, диплом жмыстарын тадауа жне оны орындауа басшылы жасаса.

- Ксіби оу орындарын аражаттандыру крделі мселені бірі, азіргі блінген аржы жалаыа, азын-аула кнделікті проблемаларды шешуге ана жетеді, зертханалар мен оу кабинеттерін жаа техника мен рал-саймандармен амтамасыз етпей бсекеге абілетті жмысшылар мен орта буын мамандар дайындау ммкін емес. Сондытан осы оу орындарын аржыландыру мселесі жола ойылса.

Бл бадарламаны ойдаыдай жзеге асуы кімет пен орталы атарушы органдарды жне жергілікті кімдіктерді осы мселеге тсінушілікпен арауына байланысты. орыта айтанда, біз, білімді мамандарды санын арттырып, з андастарымыза еуропалы озы техникаларды ттасын статпаса арынды дами алмаймыз.

ПАЙДАЛАНЫЛАН ДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Назарбаев Н.. азастанны егеменді мемлекет ретінде алыптасуы мен дамуыны стратегиясы. – Алматы: РГЖИ «Дуір», 1992. - 56 б.

2 Назарбаев Н.. азастан экономикалы, леуметтік жне саяси жедел жаару жылдарында. азастан халына Жолдауынан // Егемен азастан. – 2005. – 16 мамыр.

3 Назарбаев Н.. Жаа лемдегі жаа азастан // Егемен азастан. — 2007, 1 наурыз.

4 азастан Республикасында техникалы жне ксіптік білім беруді дамытуды 2008 – 2012 жылдара арналан мемлекеттік Бадарламасы. – Алматы. – 2008. – 11 б.

5 Михайлов Ф.К. Профессионально-техническое образование в Казахстане. – Алма-Ата, 1962. – 160 с.; Михайлов Ф.К. Профессионально-техническое образование в Казахстане. – Алма-Ата, 1962. – 98 б.; Кожамкулов Т. Профессионально-техническое образование в Казахстане. –Алма-Ата, 1962. - 210 с.; Асылбеков М.Х., Нурахмедов С.Б., Пан Н.Г. «Рост индустриальных кадров рабочего класса в Казахстане» (1946 – 1965 г.г.) – Алма-Ата, -1962. – 266 с.; Асылбеков М.Х. Формирование и развитие кадров железнодорожников. – Алма-Ата, 1973. -326 с.; Сулейменов С.М. Подготовка рабочих кадров через системы профтехобразования. – Алма-Ата, 1972. - 130 с.; Гуляев Н.А. Подготовка рабочих кадров в Казахстане и их использование. – Алма-Ата, 1970. – 122 с.; Сармурзин А.Г. Деятельность партийных организации Казахстана по подготовке рабочего класса в системе профтехобразования (1959 – 1970 г.г). – Алма-Ата. - 1970. – 85 б.; Шегай Т.В. Подготовка квалифицированных кадров в профессиональных-технических учебных заведениях Казахстана в годы восьмой пятилетки Автореферат. –Алма-Ата, 1980. – 26 с.

6 Кунхожаев Н.Р. Компартия Казахстане в борьбе за научно-технический прогрессе промышленности. – Алма-Ата, 1973. – 322 с.; На главном направлении. – Алма-Ата, 1983. - 214 с.; Тжірибе мен шеберлік – жастара. – Алма-Ата, 1981. -36 с.; Сармурзин А.Г. «Деятельность КПСС по индустриальному развитию Казахстана (1959 – 1975 г.г.). – Алма-Ата, 1983. – 350 с.;

7 Батышев С.Я. Основы производственной педагогики» жне «Формирование квалифицированных рабочих кадров в СССР. – Москва, 1977. – 85 с.; Булгаков А.А. Профессионально-техническое образование в СССР на современном этапе. – Москва, 1977. – 85 с.

8 Ташенев Т.М. Рабочий класс Казахстана в 1965 – 1985 г.г. – Алма-Ата, 1985. - С.75.; Жакупбеков С.К. История легкой индустрии Казахстана (1917 – 1980 г.г.) - С.75; Койгелдиев М.К. История сахарной промышленности Казахской ССР, формирование и рост рабочих кадров (1932 – 1970 г.г.):ав-т…к.и.н.; Кузнецов В.И. Подготовка квалифицированных рабочих кадров в системе профтехобразования и на прозводстве (1959 – 1975 г.г.) Алма-Ата, 1975. -С. 80; Бертисконов Т.К. Руководство Компартии Казахстана подготовкой квалифицированных рабочих кадров для промышленности (1946 – 1985 г.г.) ав-т к.и.н. – Алматы. 1985. -15 б.

9 Туркебаев Э.А., Садыов Р.Т. На пути научно-технического прогресса Алма-Ата, 1981.- с.75; Бектуров С. Научно-технический прогресс и закономерность роста квалификации рабочих кадров. – Алма-Ата, 1970. - с.75; Бабкина В.А. Влияние научно-технического на повышение образовательного уровня рабочих промышленность. – Алма-Ата, 1971. – 132 с.; Кошанов А. Научно-технический прогресс и качественный рост рабочего класса Алма-Ата, 1974. –150 с.

10 Афонов И.А. Народному хозяйству квалифицированные рабочие кадры. – Алма-Ата, 1974. – 85 с.;

11 Байлыбеков Р.Я. Деятельность Компартии Казахстана по подготовке специалистов среднего звена для общественного животноводства (1970 – 1980 г.г.), автореф… к.и.н. – Алматы, 1990. – 204 б.; Сахов С.М. Деятельность Компартии Казахстана по подготовке квалифицированных кадров со средним специальным образованием в ряды восьмой и девятой пятилетки (1966 – 1975 г.г.). – Алматы, 1986. – 202 с.

12 Шимашова Р.С. азастан республикасында педагогикалы училищелерді пайда болуы, алыптасуы жне даму тарихы (1920-1990 ж.ж): т..к.... авторефераты. – Алматы, 2002. – 25 б.

13 дайбергенов А. За высокую культуру села. – Алматы, 1979. – 60 с.; бжанов Х. Сельская интеллигенция Казахстана в условиях совершенствования социализма. – Алматы, 1988. – 190 б.; Кенжебаев Н. Роль рабочих факультетов в подготовке советской интеллигенций в Казахстане (1921 – 1940 г.г.). автореф… к.и.н. – Алматы. - 1988. – 29 с.; Абжаппарова Б. Казахстан инженер-техникалы интеллигенциясыны республика нерксібін дамытудаы ролі (1961–1997 ж.ж.): т..к.... авторефераты. – Алматы. - 1992. – 24 б.; Калдыбекова А. Состав и деятельность культурно-просветительной интеллигенции Казахстана (1961 – 1985 г.г.): Автореф.... к.и.н. – Алматы, 1989. – 22 б.

14 Мусин Ч. азастан тарихы. – Алма-Ата, 2005. – 166 б.; Кузембайулы А., Абил Е. История Казахстана. – Алма-Ата, 1996. – 250 с.; азастан тарихы (кне заманнан бгінге дейін). Очерк. – Алма-Ата, 1994. –150 б.; бдкімлы Э. азастан тарихы. – Алма-Ата. – 1997. – 150 б.; Мусин Ч. азастан тарихы. – Алма-Ата, 2005. – 166 б.;

15 Кнхожаев Н.Р. Туелсіз азастан тарихы. – Алма-Ата: С.Бегалин атындаы мемлекеттік балалар кітапханасыны баспасы, 2007. – 168 б.

16 РОММ. 2270-., 2-т., 1009- іс. 187-п.

17 РОММ. 2255-., 93-іс. 19- п.

18 РОММ. 2270-., 1-т. 375-іс. 30-32 -п.п.

19 Студенкова Н.А. О некоторых проблемах технического и профессионального образования // азастан ксіпкері – профессионал Казахстана. – 2006. – № 12. – 2-5-бб.

20 Справочник руководителя образовательного учреждения. – 2007. - №1. – 18-21-бб.

21 // РОММ 2265 -., 114-іс. 18-б, 105-107-п.

22 азастан Республикасында техникалы жне ксіптік білім беруді дамытуды 2008 – 2012 жылдара арналан мемлекеттік Бадарламасы. –Алматы. 2008. – 12 б.

23 // Профессионально-технические школы РК в 2005-2006 учебном году: Агенство РК по статистике // Финансы и кредиты. -2006. №2. -40.

24 // Мананникова Л. История колледжа страны // Огни Алатау.– 2003. – 8 января. –С. 4.

25 Материально-техническая и социальная база учебных заведений. – Алма-Ата: Минобразования,1990. – с. 14-18.

26 РОММ. 2270-., 1009-іс. 75-п; РОММ. 2253-., 17а-іс. 71-п; РОММ. 2255-., 352-іс. 4-п.

27 Білім беру мекемесі басшыларыны анытамасы. – 2005. – №2. 44-46- бб; Білім беру мекемесі басшыларыны анытамасы. – 2007. – №1. – 73-75- бб; беру мекемесі басшыларыны анытамасы. – 2007. – №3. – 46-52-бб.

28 Зуенко В.К. Качество образования основа социального партнерства // азастан ксіпкері – профессионал Казахстана. – 2005. – № 5. – с.12-14.

29 РОММ. 2270-., 1-т. 1354-іс. 15-17-пп.

30 РОММ. 499-., 2-т. 2783-іс. 155-166-п.

31 РОММ 2255-., 1-т. 67-б. 318-іс. 124-128 -пп.

32 Техникалы жне ксіптік білім беруді оытуды жолдары // Білім беру мекемесі басшыларыны анытамалыы. – 2007. – № 4(4). – 39-43-бб.

35 Профессионально-технические школы РК // Финансы и кредиты. – 1999. – № 5. –С 40; Колледжи Казахстана в 1997-1998 учебном году. // Финансы и кредиты. – 1998. – № 5. –С 39

36 Тогжигитов К.А. О приоритетных направлениях развития системы профессионально-технического образования. // Профессионал Казахстана. - 2005. – № 6. - С. 22-24.

37 РОММ. 499-., 2-т., 2884-іс. 1-9-пп.

ДИССЕРТАЦИЯ ТАЫРЫБЫ БОЙЫНША ЖАРИЯЛАНАН ЕБЕКТЕРДІ ТІЗІМІ

а) Р БМ Білім жне ылым саласындаы баылау комитеті бекіткен тізімде:

Монография:

1 азастан Республикасыны ксіби лицей мен колледждерді алыптасу жне даму тарихы (1991–2008 ж.ж.) Монография. – Алматы: Сырым-лем, 2008. - 295 б.

азастан Республикасындаы арнайы ылыми журналдарда, басылымдарда:

2 Ксіби білімні дамуы – мемлекет аморлыыны нтижесі // аза тарихы. – 2007. – № 4. – 123-125- бб.

3 Ебек нарыы жадайында ксіби оу орындары – экономикалы жйені рамдас блімі // Ізденіс. – 2008. – № 1(2). – 145-147-бб.

4 Материалды-техникалы база – колледждерде сапалы мамандар дайындауды шарты (2001 – 2006 ж.ж.) // Ізденіс. – 2007. – № 2 (2). – 151-153 бб.

5 леуметтік серіктестік талабы трысындаы ксіби оу орындары // Ізденіс. – 2007. – № 2(1). – 151-153 -бб.

6 Колледждерде орта білімді мамандар дайындау – мір талабы // азастан жоары мектебі. – 2007. – № 4. – 116-118-бб.

7 Ксіпті адам жне оам міріндегі орны, жастарды оны тадауына баыт беру// азастан жоары мектебі. – 2007. – № 2. – 140-143 -бб.

8 Жмыссыздарды ксіби оытуды жне айта дайындауды жадайы // Абай атындаы аза лтты университеті. Хабаршы. Тарих жне саяси-леуметтік ылымдар сериясы. – 2007. – № 3 (14). – 56-59-бб.

9 Білім мекемесіні басшысы – бсекеге абілетті орта буын мамандар дайындауды шешуші тласы // Абай атындаы аза лтты университеті. Хабаршы. Тарих жне саяси-леуметтік ылымдар сериясы. – 2008. – № 2 (14). – 93-96-бб.

10 азастан Республикасыны ксіби білім саласы экономиканы рамдас бліміне айналды // Отан тарихы. – 2007. - № 2. – 106-113-бб.

11 Лицейлер мен колледж оушыларыны жігерлілігін арттыру – сапалы мамандар дайындауды тиімді тсілі // азУ хабаршысы. Тарих сериясы. – 2008. - № 1 (48). – 183-185-бб.

12 Ксіби-техникалы оу орындарыны инженер-педагог кадрларыны біліктілігін арттыру – оам талабы // азУ хабаршысы. - Тарих сериясы. – 2008. – № 1 (48). – 186-189-бб.

13 Педагогикалы колледждер ебек нарыы жадайында // Абай атындаы аза лтты университеті. Хабаршы. Тарих жне саяси-леуметтік ылымдар сериясы. – 2008. – № 3 (18). – 59-61-бб.

14. азастан Республикасыны техникалы жне ксіби оу орындарыны жмыс берушілермен байланысы // «айнар» университетіні аза ркениеті хабаршысы. – 2009. – № 1 (33). – 93-98-бб.

15 Ксіби лицейлерді бітіруші жастарды жмыса орналасуы – крделі экономикалы жне леуметтік мселе// аза ркениеті – 2009. – № 2/1 (33). – 47-49-бб.

16 Ебек нарыы ксіби оу орындары – экономикалы жйені рамдас блімі // С.Торайыров атындаы Павлодар мемлекеттік университететі. Хабаршы. - Гуманитарлы сериясы. – 2007. – № 3. – 121-126-бб.

17 Ксіби-техникалы оу орындарындаы трбие жмысы // Евразия орталыы. Семей. ылыми журнал. 2009. – № 1. – 12-16-бб.

) зге басылымдар мен республикалы жне халыаралы конференция материалдарыны жинатарында:

18 Ксіби білім жне маманды беруді задылытары жмыс стінде // азастан Республикасында азаматты оамны дамуы: конституциялы-ыты амтамасыз ету: Халыаралы ылыми-тжірибелік конференция материалдары. – 2007, 27 апан. – Алматы: Абай атындаы аза лтты пелагогикалы университеті, 2007. – 361-363-бб.

19 Республиканы ксіби лицейлердегі оу-дістемелік жмысты жадайы // Тараз мемлекеттік педагогикалы институтыны рыланына 40 жыл толуына арналан «Жас алым-2007» атты ІІ Халыаралы ылыми-практикалы конференциясыны ебектері: Халыаралы ылыми- практикалы конференция материалдары. – Тараз: Тараз мемлекеттік педагогикалы институты, 2007. 18-19 суір. – 144-145 -бб.

20 Республиканы ксіби оу орындарыны шет елдермен халыаралы байланысы // «азіргі лем: дамуды белгілейтін стратегиялар: Халыаралы конференция. – Алматы: Абылай хан атындаы аза халыаралы атынастар жне лем тілдер университеті. – 2007. -26-27 апан, -99-105 -бб.

21 Ксіби білім беру жйесі – оам мшелерін леуметтендіруді шешуші факторы // Актуальные проблемы экономической науки Казахстана и творческое наследие академика НАН РК С.Е. Толыбекова: Материалы Международной научно-практической конференции. –Алматы: КазНПУ им.Абая, 2007. 11 апреля. – С. 210-210.

22 Ксіби білім беретін оу орындары – Отан тарихыны рамдас блімі // «Отанды тарих – азастанды оамны жинатаушы негізі»: Республикалы жоары оу орындары арасындаы ылыми-теориялы конференция материалдары. –Алматы: Т. Рыслов атындаы аза экономикалы университеті, - 2007. 21 апан. – 144-147 -бб.

23 Ксіби білімні дістемелік жне теориялы негізі // Педагогикалы оу орындарында зыреттілік трыдан білім беруді жзеге асыруды зекті мселелері: Республикалы ылыми-практикалы конференция. - Орал: М. темісов атындаы Батыс азастан Мемлекеттік университеті, - 2007. 19-20 наурыз. І-блім. -201-203 -бб.

24 Республикада ксіби білімні пайда болуы, алыптасуы жне дамуы // «Шоан таылымы – 12» Халыаралы ылыми-практикалы конференция материалдары. – Ккшетау, - 2007. 20-22 суір. -241-243-бб.

25 Болаша жмысшылар мен арнаулы орта білімді мамандар арасындаы саяси-трбие жмысы // Абай атындаы КазПУ-ды тарих факультеті жне оны педагогикалы, ылыми кадрларды дайындаудаы рлі: тарихы мен бгіні: Университетаралы ылыми-теориялы конференция. –2009, 11 желтосан. – Алматы, -426-436. -бб.

26 Ксіптік бадарларды жргізуді йымдастыруды жаа нысандары // Педагогты бсекеге абілетті білім жадайындаы ксіби зіреттілігі: Алматы облысты педагогикалы оуларыны материалдары. – 2005, 29 суір. Алматы, -9-11 -бб.

27 азастан Республикасындаы «леуметтік серіктестік» Заы жмыс стінде// Абай атындаы КазПУ-ні «Жас алым. Ізденістер. Мселелер. зерттеулер» сериясы. 2007. № 2 (11) 22-25 бб.

28 Ауылды ксіби лицейлер ебек нарыы жадайында // Ксіптік мектеп профтехшкола. -2007. № 5-6 (24), - 3-4-бб.

29 Арнаулы орта білімді медицина мамандарын дайындауда колледждерді орны // азастан ксіпкері-профессионал Казахстана. -2007. № 9 (52) – 32-33-бб.

30 Білім мен ксіпті жоары сапасы – ебек нарыыны талабы // Ксіптік мектеп профтехшкола. -2007. № 4 (22). –3-4-бб.

в) шетелдік ылыми басылымдарда:

31 Бсекеге абілетті жмысшылар мен мамандар дайындауды сапасын жасарту мір талабы // Кыргыз Республикасынын билим жана илим министрилиги. Наука и новые технологии в системе образования журналы. – Бишкек, 2006. - № 7-8/ 2. -134-136-бб.

32 Ксіби лицейлерде техникалы жне халыа ызмет крсету кадрларын дайындау – нары талабы // Кыргыз Республикасынын билим жана илим министрилиги. Наука и новые технологии в системе образования журналы. – Бишкек, 2006. - № 7-8 / 2. -71-73-бб.

33 Начальное профессиональное образование в условиях рыночных отношений (основной базой для подготовки рабочих кадров для экономики) // талабы // Кыргыз Республикасынын билим жана илим министрилиги. Наука и новые технологии в системе образования журналы. – Бишкек, 2006. - № 5-6 / 2. - С. 291-293.

34 Профессиональные школы – основная база подготовки кадров для развивающейся экономики Казахстана // Кыргыз Республикасынын билим жана илим министрилиги. Наука и новые технологии в системе образования журналы. – Бишкек, 2006. - № 5-6 / 2. - С. 271-273.

СМАНКУЛОВА ЖАНАТ ЕРЕКЕНОВНА

История становления и развития профессиональных лицеев и колледжей Республики Казахстан (1991-2008 ж.ж.)

РЕЗЮМЕ

на автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора исторических наук по специальности 07.00.02 – Отечественная история (История Республики Казахстан)

Актуальность темы исследования. Президент РК Н.А. Назарбаев с первых дней независимости и в последующих выступлениях и обращениях к народам говорил о необходимости модернизации профессиональной школы, реконструкции ее инфраструктуры в соответствии с современными достижениями науки, техники и передовой технологии.

Вопросы качества обучения, координации взаимоотношений между работодателями и профессиональными учебными заведениями, их соответствие запросам рынка труда являются объективными потребностями современного Казахстана, что и подчеркивает актуальность исследуемой проблемы.

Казахстану в советской период фактически отводилась роль сырьевого придатка, решение экономических вопросов было прерогативой Центра.

Независимый Казахстан реализует свою индустриально-инновационную программу. РК полноправный член мирового сообщества, у нее большой научный потенциал.

Стратегия государственного развития РК предусматривает подготовку компетентных специалистов, конкурентноспособных на современном рынке.

Президент РК Н.А. Назарбаев неоднократно подчеркивал необходимость интеллектуальных ресурсов для создания инновационной экономики, что, в свою очередь, подразумевает серзьеную профессионально-техническую базу.

В Послании «Новый Казахстан в новом мире» глава государства указывает на актуальность государственной политики, направленной на обеспечение международных стандартов подготовки (переподготовки) профессиональных кадров. Указом Президента за № 626 от 01.07.2008 утверждена Государственнная программа развития технического и профессионального образования на 2008-2010 гг. Реализация данной программы развитие профессионального и технического образование способна обеспечить подготовку профессиональных кадров.

На современном этапе истории Республики Казахстан данная проблема не теряет своей актуальности, так как среди специалистов-практиков в сфере экономики преобладают люди со средним профессиональным образованием.

В ходе данного исследования проанализирована история развития колледжей и лицеев в РК за 1991-2008 гг. на основе исторических, документальных материалов.

Как показывает отечественный и зарубежный опыт, выпусники данных учебных заведенний адаптируясь к новым рыночным условиям, внесли весомый вклад в развитие экономики, повышение социального уровня страны.

Одна из значимых проблем в сфере экономики современного Казахстана -определение спроса на рынке труда рабочих-специалистов, следовательно, подготовка в профессиональных лицеях и колледжах и дальнейшее их распределение требуют планомерного обмена производственным опытом, оснащения учебной базы соответствующим оборудованием, подготовки педагогических кадров высокой квалификации и т.д. Работодатели должны способствовать укреплению партнерских отношений с учебными заведениями, обновлению содержания и технологии обучения. Указанные проблемы рассмотрены в ходе исследования.

Исторический анализ формирования и развития профессиональных лицеев и колледжей РК с новых научно-теоретических позиций является вкладом в отечественную историографию.

Целью исследования является объективная оценка формирования и развития образовательной системы профессиональных лицеев и колледжей РК на основе исторических документов,теоретических и методических материалов.

Для реализации данной цели поставлены следущие задачи:

- определение предпосылок для формирования лицеев и колледжей РК;

- анализ и оценка практической значимости данных учебных заведений;

- обоснование необходимости развития учебных заведений данного типа;

- анализ сути постановлений правительства относительно данных учебных заведений;

- выявление и систематизация методов подготовки конкурентоспособных специалистов в сфере профессионально-технического образования;

- определение положения учебных заведений в годы кризиса и их адаптации к условиям рыночной экономики;

- выявление состояния материально- технической базы лицеев, колледжей и путей ее укрепления посредством социального партнерства;

- анализ научно-методической базы профессиональных школ в развитии профессионального качества у учащихся, соответствия данной базы международным стандартам;

- определение и научная оценка обеспечения лицеев и колледжей инженерно-педагогическими кадрами, повышения их профессиональной квалификации.

Научная новизна диссертации. Данная работа впервые рассмотривает комплексно с теортичесних и методических положений вопросы формирования и развития колледжей и лицеев в 1991-2008 гг.:

- проведен с новых методологических позиций историографический анализ возникновения и формирования лицеев и колледжей Казахстана;

- впервые произведена систематизация и оценка потребности в лицеях и колледжах;

- конкретизированы направления развития лицеев на основе правительственных программ 1991-2008 гг. и колледжей и введен целый пласт источникового материала в научный оборот;

- определены, систематизированы и оценены виды и приемы подготовки конкурентоспособных рабочих и специалистов в технических и профессиональных учебных заведениях;

- впервые дан анализ роли лицеев и колледжей в подготовке специалистов для производства, сельского хозяйства, транспорта;

- определены положение данного типа школ в годы кризиса, пути преодоления трудностей и адаптации к условиям рыночной экономики;

- конкретизированы основные пути укрепления и расширения материально-технической базы профессионально-технических учебных заведений;

- выявлены и систематизированы меры по обеспеченню лицеев и колледжей педагогическими кадрами, пути повышения их профессиональной квалификации.

Результаты исследования. В диссертации получены следущие результаты:

- всестороне дан анализ историографии формирования лицеев и колледжей в Казахстане в 1991-2008 гг;

- дается исторический анализ и оценка научных положений относительно формирования в Казахстане профессионально-технических учебных заведений;

- выявлены и подвергнуты анализу правительственные постановления и решения относительно формирования данного типа образовательных заведений, обосновано их значимость в развитии экономики;

- уточнены основные направления развития профессиональных лицеев и школ в 1991-2008 гг.

-дифференцированы виды и методы подготовки конкурентоспособных рабочих и специалистов в данных учебных заведениях;

-обоснованы роль и место лицеев и колледжей в системе образование РК в подготовке специалистов для промышленности, сельского хозяйства;

- определена деятельность колледжей и лицеев в годы кризиса и их адаптация к условиям рыночной экономики на основе материалов периодической и архивных документов;

- изучена материально-техническая база лицеев и колледжей, их взаимосвязь с производственными предприятиями на архивных, статистических материалах;

- выявлено соответствие методов обучение в профессионально-технических школах Республики Казахстан международным стандартом;

- исследовано состояние обеспечения профессионально-технических учебных заведений педагогическими кадрами и повышения их профессионального уровня.

Структура диссертации: Работа состоит из введения, 5 разделов, заключения и списка использованной литературы.

SUMMARY

on the theses submitted for the scientific degree of doctor of historical sciences on specialty 07.00.02 – Native History (A History of the Republic of Kazakhstan)

SMANKULOVA ZHANAT EREKENOVNA

A History of formation and development of professional Lyceums and colleges of Republic of Kazakhstan (1991-2008 years)

Actuality of research. From the first days of Independence and the next reports and declarationes President of the Republic of Kazakhstan N.A. Nazarbaev told about necesseties of modernization of professional schools, reconstruction of its with modern achivements of science, technics and innovation technology. Questions of quality of education, co-ordination between employer and professional educational institutions, its correspond to inquiries of labor market are objective needs of modern Kazakhstan and its emphasized actuality of research problem.

In Soviet period Kazakhstan was assigned as a part of raw materials’ appendage, decision of economical questions were Centre’ prerogative.

Independent Kazakhstan realizes its industrial-innovation program. Republic of Kazakhstan is a full and equal member of world community, it has large scientific potentiality.

Strategy of state development of the Republic of Kazakhstan provides for training of competent specialists, competition on contemporary market.

President of the Republic of Kazakhstan N.A. Nazarbaev repeatedly underlined necessity of intellectual resources for innovation economics’ creation that in one’s turn it means professional-technical base.

In the Message “New Kazakhstan in new world” a Leader of the state points out on actuality of a state policy trending on guarantee of international standards for training (additional training) professional personal. The State Program of a development of technical and professional education on 2008-2010 years was confirmed by President’s Decree № 626 from 01.07.2008. Realization of this program of a development of professional and technical education promotes to secure on training professional specialists.

On contemporary stage of the Republic of Kazakhstan’s history this problem doesn’t lose its actuality because people with medium-level professional education is predominated over specialists-practices in economics.

During this research a history of colleges and Lyceums in the Republic of Kazakhstan for 1991-2008 years was analyzed on base of documents.

As native and foreign experience show school-leavers of these educational institutions made a valuable contribution in economics’ development, improving social level of the country adopting to new market conditions.

One of the considerable problems in economics of contemporary Kazakhstan

- definition of a demand on labor market of worker- specialists therefore training them in professional Lyceums and colleges and subsequent them distribution demand regularly exchange of production experience, being equipped of training base with comfortable equipment, training of pedagogical personal with high qualification and ets. Employers have to promote for strengthening of partner relation with educational institutions, renewal of content and technology of training. Pointing problems were considered during research.

A historical analysis of formation and development of professional Lyceums and colleges of Republic of Kazakhstan from new scientifically – theoretically positions is a contribution in native historiography.

A Purpose of thesis is objective estimation of formation and development of educational system of professional Lyceums and colleges of Republic of Kazakhstan on base of historical documents, theoretical and methodical materials.

The next tasks were put for realization of the purpose:

- a definition of preconditions for formation Lyceums and colleges of Republic of Kazakhstan;

- an analyze and estimation of practical of significance of educational institutions;

- substation of necessity of the development of educational institutions of this type;

- an analyze of state’s resolutions for these training institutions;

- made known of and systematization of methods for training specialists for professional-technical education’s sphere;

- definition of propositions of training institutions at crises’ years and its adaptation to market economics’ conditions;

- made known conditions of Lyceums and colleges’ material-technical base and ways of its strengthening by social partner;

- analysis of professional schools’ scientific-methodological base in development of professional quality of pupils accordance this base to international standards;

- definition and scientifically estimation of guarantee Lyceums and colleges with engineering and pedagogical personal, improvement of its qualification.

Scientific novelty of research. At the first this work researched completely from theoretical and methodological propositions problems of formation and development of colleges and Lyceums in 1991-2008 years:

- made known historiography analyze appearance and formation Lyceums and colleges of Kazakhstan from new methodological position;

- at the first made systematization and estimation of necessities of Lyceums and colleges;

- concretizing tendencies of development of Lyceums and colleges on base of government’s program 1991-2008 years and introduce whole layer of sources material in scientifically use;

- defined, systematizated and estimated types and methods of training competitonal workers and specialists in technical and professional training institutions;

- giving analyze of a role the first time of Lyceums and colleges in training specialists for production, agriculture, transport;

- defined propositions of these types of schools at crises’ years, ways to over come difficulties and adaptation to market economics’ conditions;

- concretizing main ways for strengthening and expansion material-technical base of professional- technical training institutions;

- found and systematizated measure of guarantee Lyceums and colleges by pedagogical personal, ways to improving their professional qualification.

Results of research. There were next results in dissertation:

- given extensive historiography of foundation of Lyceums and colleges in Kazakhstan in 1991-2008 year;

- presented historical analyze and estimation of scientific propositions about formation in Kazakhstan professional - technical training institutions;

- founded and analyzed state’s decree and decisions about formation of this

type training institutions;

- explained its significance in economics’ development;

- determined main tendencies of development of professional Lyceums and schools in 1991-2008 year;

  • differentiated types and methods of training competitional –possible

workers and specialists in these educational institutions;

  • proved a role and place of Lyceums and colleges in a system of education

of Republic of Kazakhstan in training specialists for industry, agriculture;

  • defined a work of colleges and Lyceums at the crises’ years and its

adaptation to market economics’ conditions on base of materials of periodical and archive documents;

  • researched material-technical base of Lyceums and colleges, its contacts

with industrial enterprises on archive, statistic materials;

  • founded accordance methods of training in professional- technical

schools of Republic of Kazakhstan to international standards;

  • researched conditions of guaranteeing professional- technical educational

institutions and improving its professional level.

Structure of dissertation. The thesis consists of introduction, five chapters, conclusion and a list of used sources.

СМАНЛОВА ЖАНАТ ЕРЕКЕНОВНА

АЗАСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАЫ КСІБИ ЛИЦЕЙЛЕР

МЕН КОЛЛЕДЖДЕРДІ АЛЫПТАСУ ЖНЕ ДАМУ ТАРИХЫ

(1991 – 2008 ж.ж.)

07.00.02 – Отан тарихы

(азастан Республикасыны тарихы)

Тарих ылымдарыны докторы ылыми дрежесiн алу шiн

дайындалан диссертацияны

АВТОРЕФЕРАТЫ

18.06.2010 ж. шыаруа ол ойды. Пішімі 60х84 1/16

«SvetoCopy» аазы. Клемі 2,9 б.т. Таралымы 100 дана

Тапсырыс № 70

«Тарих таылымы» баспасы,

050008, Алматы аласы, Жамбыл кшесі 175

Байланыс тел.: +7(727) 277 53 49



Pages:     | 1 ||
 





<
 
2013 www.disus.ru - «Бесплатная научная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.