WWW.DISUS.RU

БЕСПЛАТНАЯ НАУЧНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

 

Pages:     | 1 ||

«ОЖ: 633.85:631.52/.53 олжазба ыында ЮСАЕВА ДАМИРА АНАРБЕК ЫЗЫ ...»

-- [ Страница 2 ] --

6 Кнбаысты сорттары мен будандарыны, здігінен тозаданатын линиялары тымдарыны биохимиялы крсеткіштері жне оларды баса шаруашылыа баалы белгілерімен байланысы

Ауылшаруашылыы даылдары дніндегі бос аминышылдарыны дегейі кптеген даылдарды су мерзіміні затыы (Перуанский Ю.В., 1992, Bulatova K.M., 2000, Булатова К.М., 2006.) жне оларды оршаан ортаны стресті факторларына тзімділігіні крсеткіші болып табылатыны белгілі. Зерттеулерде кнбаыс лгілері дніндегі бос аминышылы - пролинні рамы бойынша талдауы, сортар мен будандарды жне линияларды бір-бірінен зара айырмашылыы бар екенін крсетті. Жалпы аланда, дндегі бос аминышылы 36,4 мг/% - нан 127,6% - а дейін ауытыды. Оны ішінде сорттардаы бос пролин дегейі 36,4 % - дан 75,2% - а дейін, будандарда 36,4%-дан 63,2%-а дейін, аналы линияларда 48,4 %-дан 127,6 % -а дейін, аталы линияларда 45,6 – дан 62 % - а дейін ауытыды (6-сурет).

6-сурет – Кнбаысты сорттары мен будандары, линияларыны дніндегі бос амин ышылы - пролинні дегейі

Бл жерден орытындылайтынымыз, бос пролин дегейі жоары Скороспелый 40, Флагман, Родник, Сибирский 91 жне Сибирский 97 сорттары (66,0; 66,8; 69,2; 72,8; 75,2;) жне Казахстанский 341, Казахстанский 5 будандары (60,8; 63,2 мг %), сондай-а, ВКУ 101А, ВКУ465А, ВКУ 181А, ВКУ 457А, ВКУ 25В, ВКУ 138В ата- аналы линиялары (64,0; 82,0; 99,4; 127,6; 61,0; 62,0мг %) ерте пісетін топа жатады жне бл лгілерді вегетациялы кезеіні затыы бойынша жоары екендігін длелдейтін бос пролинні дегейі осы крсеткіштерге сай болуы ммкін

Одан ары арай зерттеулерде кнбаысты 70 инбредті аталы линиялары мен 69 аналы линиялары жне экологиялы сорт сынаты 34 сорттары мен будандарыны дніндегі белок пен бос пролин дегейі аныталды. Алынан мліметтер бойынша кластерлі жне корреляциялы талдаулар дістерімен математикалы деулер жргізілді.

Кластерлі талдау дісі арылы жасалан мліметтер бойынша 69 аналы линиялар 4 кластерге блінген (7 сурет) яни, р кластерде 10 – нан 33- ке дейінгі лгілерден трады. 1 кластердегі лгілер саны – 11, мнда белок пен бос пролин рамы жне даму кезеіні затыы е жоары дегейдегі лгілері жинаталан; 2 кластердегі лгілер саны – 15, мндаы белок пен бос пролин рамы тмен (17,3; 43,4 сйкес) жне су мерзіміні затыы орташа пісетін лгілері жинаталан. Ал 3-ші кластерде лгілер саны -33; 4 кластердегі лгілер саны -10, бл кластерлердегі белок пен бос пролин рамы (18,0% жне 70,2 мг/%; 18,0% жне 88,2 мг/% сйкес) жне даму кезеіні затыы бойынша ерте пісетін лгілері жинаталан.

1 2 3 4

7-сурет – Биохимиялы крсеткіштер мен су мерзіміні затыы бойынша кнбаысты здігінен тозаданатын аналы линияларыны топтасу дендрограммасы

Биохимиялы крсеткіштер мен су мерзіміні затыы бойынша кнбаысты аталы линияларыны кластеризациясы 6 кластерден, яни р кластерде 4-17-ге дейінгі лгілерден трады. 1-ші кластердегі лгілер саны 4, белок рамы е тмен дегейде боланымен (16,5%) бос пролин рамы жаынан е жоары дегейдегі (55,4%) лгілері жинаталан. 2-ші, 3-ші жне 4-ші кластерлерге белок пен бос пролин рамы бойынша (19,9 жне 26,9; 20,2 жне 33,2; 20,6 жне 22,3 сйкес) жне су мерзіміні затыы кеш пісетін лгілері жинаталан. Ал 5-ші жне 6-шы кластерлерде белок пен бос пролин рамы (19,6 жне 20,0; 18,5 жне 26,5; сйкес) жне су мерзіміні затыы те ерте пісетін лгілері жинаталан.

Кнбаысты здігінен тозаданатын аталы линияларындаы бос пролинні дегейі аналы линиялармен салыстыранда біршама тмен екендігін крсетсе, есесіне белок рамыны дегейі жаынан аталы линиялар біршама жоары екендігі байалады.

Кнбаыс селекциясыны перспективасында негізгі масаттарды бірі - р гектардан жоары белокты нім алу. сімдік майын алуа баытталан кнбаысты днінде едуір белок млшері болады екен, яни аналы линияларда 17,3% - дан 18,3% - а дейін ауытыса, аталы линияларда 16,5% - дан 20,6% - а дейін жетті. Яни здігінен тозаданатын инбредті бастапы ата-аналы линияларды ішінде аталы линиялар дніндегі белокты дегейі жоары екендігі байалды.

Бірнеше биохимиялы крсеткіштер атары бойынша кнбаысты экологиялы сынатаы сорттары мен будандарыны кластеризациясы 7 кластерден, яни р кластерде 2-ден 8-ге дейінгі лгілерден трады. (8 - кесте,). Барлы кластерлер де орналасан лгілерді барлыы да су мерзіміні затыы бойынша ерте жне орташа пісетін трлерге жатады екен (82 жне 96 кн). Майлылытары бойынша 45,8 %- дан 51,4% - а дейін ауытыды. 3-4 –ші кластерлерде орналасан орташа пісетін лгілерде (97-98 кн) белок пен пролин млшері (15,9% жне 41,1%; 15,9% жне 42,7 %; сйкес) болды. 6-7 кластерлерде орналасан е ерте пісетін (93, 78 жне 82 кн) лгілердегі белок пен пролин млшері жне де 1000 дн салмаы бойынша да жоары дегейді крсетті (18,3 %; 18,4% жне 70,7; 61,2 %; 60,2% жне 90,2; сйкес).

8-кесте – Биохимиялы крсеткіштер бойынша кнбаысты экологиялы сынатаы сорттары мен будандарыны кластеризациясы

№ кл лгілер саны су мерзім. за,кн Май лылы ы % Кнжаралыы% Табии тыыз. гр/л 1000 дн салмаы, гр німділігі ц/га  Белок % Пролин мг/%
1 6 93 51,4 22 476 58,2 29,3 18,1 41,1
2 8 96 45,8 23,1 454 54,5 32,2 15,9 41,1
3 5 98 52,4 20 410 68,1 27,8 15,9 42,7
4 4 97 50,7 23 435 52,2 29,8 15,7 35
5 7 95 51,4 20,7 435 67,2 24,8 16,7 43,4
6 2 78 48,5 20 435 70,7 16,9 18,3 61,2
7 2 82 47,1 23 400 90,2 16,1 18,4 60,2

Зерттеулерді нтижесінде бос пролин рамыны дегейі кнбаысты тез пісетін жне мы дн салмаы селекциясында жне баса да шаруашылыты нды крсеткіштері атарында перспективті биохимиялы маркер ретінде олдануа болатынын крсетті.

Кнбаысты экологиялы сынатаы сорттары мен будандарыны биохимиялы крсеткіштер бойынша корреляциялы талдауларында алынан мліметтер бойынша су мерзіміні затыы мен дндегі белок жне бос пролин млшерлерімен кері байланыста (r=-0,5; - 0,65, сйкес), ал майлылыы мен німділігі арасында о байланыс (r=0.6) белгіленді. Майлылыы мен бос пролин арасындаы корреляция теріс болса (r =-065), су мерзіміні затыымен о корреляцины крсетті (r= 0,6). Бл жерде кнбаысты кеш пісетін трлерінде ерте жне тез пісетін трлеріне араанда майлылыы жоары деген орытынды жасауа болады. 1000 дн салмаы мен табии тыыздыы арасында теріс корреляция (r=-0,62) табылса, 1000 дн салмаы мен німділігі арасында о байланыс бары аныталды (r=0,75). німділік пен пролин екеуіні арасындаы теріс корреляциясы (r=-0,64) кнбаысты кеш пісетін трлеріне араанда ерте пісетін трлерінде німділігі тмен болатындыы длелденді. Майлылыы мен кнжаралыы арасындаы кері байланысты жоары дегейі линиялы материалдарда байалды (r =-0,81), сондай-а, осы линияларда дндегі бос пролин дегейі мен 1000 дн салмаы арасындаы о корреляцияда байалды.

ОРЫТЫНДЫ

1. Электрофорез дісімен кнбаыс дніні ор белогы гелиантининді бліп алуды жне белокты сынамаларды дайындауды (рН 6,9 ортада, алдын-ала майсыздандырмай, трис HCl буферімен тікелей экстракциялау) жне белокты электрофорез дісі арылы фракциялау жадайы (Laemmli дісімен згертілген (1970), 12% полиакриламидті гелі) аныталды, белокты спектрлардаы компоненттерді тіркеу жйесі (А зонасы ЭЖ 20-34, В зонасы ЭЖ 39-58, С зонасы 62-94 компоненттер атарынан трады) жасалды.

2. Гелиантининні спектрлары бойынша кнбаысты 5 сортына идентификациялау жргізіліп, олардын полиморфтылы дегейі аныталды. Атап айтса, Скороспелый 40 сорты (пайызды атынасы 65;20;15) 3 биотиптен, Жайна сорты да (пайызды атынасы 47,7;24,4;25,9) 3 биотиптен, сондай-а, Гулбагыс сорты да ( пайызды атынасы 48,2;31,0;20,8) биотиптен, ал Заря сорты 4 биотиптен ( пайызды атынасы 45,8;25;20,8;8,3), Белоснежный сорты (51,0;49,0) 2 биотиптен тратындыы крсетілді.

3. Гелиантинин спектрлары негізінде 16 ата-аналы линияларды тазалыына баылау жргізілді, экологиялы сортсынаты 64 сорты мен будандары идентификацияланды, ЖШС «ШАШЗИ» селекциясыны 4 буданыны (Казахстанский 1, Казахстанский 5, Солнечный 20, Юбилейный 40) аталы трлеріні маркерлік компоненттері аныталды.

Бл зерттеуді нтижесінде "Кнбаысты F1 рпаыны будандасу дегейі жне здігінен тозаданатын линиялар тазалыы мен біркелкілігін баалау тсілі", патентін алу шін талапнама дайындалды, тіркелген №2008 (0043) 21.04.2008 жылдан.

4. Кластерлі талдау дісі бойынша здігінен тозаданатын аналы линиялар белок рамы, бос пролин жне су мерзіміні затыы бойынша 4 топа блінді. Е кп жинаталан линиялар саны су мерзіміні затыы 92 –ден 95 кн аралыындаы топта орналасан. Аталы трлерді коллекциялы лгілері 6 кластерден трады. Мнда дндегі белок рамы 16,5 – тен 20,6 % - а дейін, бос пролин дегейі 20,0 мг%-тен 55,4%-ке дейін ауытыса, су мерзіміні затыы 92 –ден 102 кн аралын крсетті.

5. Экзогенді элиситор (салицил ышылы) серіне жауап ретінде екі жапырашалы скіндерде атынасты электрофоретикалы жылжымалылыы 51 жне 62-ге те. анодты пероксидаза изоформдарыны белсенділігі кнбаысты тзімді лгілерінде баылаумен салыстыранда артады.

6. Кнбаысты 173 здігінен тозаданатын линиялары, сортары мен будандарыны майлылыы, белок рамы мен бос пролин дегейі бойынша биохимиялы баалаулар жргізілді. су мерзіміні затыы мен дндегі белок жне бос пролин млшерлерімен кері байланыста (r=-0,5; - 0,65, сйкес), ал майлылыы мен німділігі арасында о байланыс (r=0.6) белгіленсе, майлылыы мен бос пролин арасында теріс корреляция (r =-065), аныталды.

СЕЛЕКЦИЯЛЫ ІС-ТЖІРИБЕГЕ СЫНЫСТАР

  1. Кнбаысты Жайна, Гульбагыс, Заря жне Скороспелый 40 сорттары селекцияда генетикалы ртрлілікті кзі ретінде пайдалануа сынылады.
  2. Кнбаысты сорттарыны тымшаруашылыы процесінде типтілікті баалауда грунтты баылау мен атар дндегі белок оры –гелиантининні рамы бойынша жргізу сынылады.
  3. Будандарды ылыми-зерттеу мекемелері – оригинаторларына жне мамандандырылан тымшыару шаруашылытарына тымны сапасы мен типтілігін сатау шараларын жргізу шін линияларды тазалыы мен типтілігін жне кнбаысты F1 буданы тымдарыны будандасу дегейін гелиантиннні электрофоретикалы спектры бойынша анытайтын зертханалы дісі сынылады.
  4. Тымдаы бос пролин дегейі кнбаысты тезпісушілік селекциясында перспективті болып табылады.

Диссертация таырыбы бойынша жарияланан ылыми ебектер тізімі.

  1. Юсаева Д.А., Булатова К.М.. Кнбаыс сорттарын идентификациялаудаы гелиантинин полиморфизмі //азУ Хабаршысы., биология сериясы.- №3 (33).-2007.- 48-52 б.
  2. Юсаева Д.А., Болатова К.М. Кнбаысты ерте жне тез пісетін трлеріні биохимиялы ерекшеліктері. // С.Торайыров атындаы ПМУ Хабаршысы. Химия –биологиялы сериясы, 2008., №1.-188-197б.
  3. Юсаева Д.А., Булатова К. Тымдарды сапасы мен здігінен тозаданатын линиялар тазалыын баалаудаы кнбаыс гелиантинині. СМУ Хабаршысы. «Жаратылыстану ылымдары» сериясы. -2009. № (1). 159-165б.
  4. Юсаева Д.А., Булатова., Дидоренко С.В. Электрофорез гелиантинина в идентификации сортов подсолнечника. // Сборник тезисов Международной научно-практической конференции: Научные основы производства конкурентноспособной продукции сельского хозяйства. Усть-Каменогорск. 2005. С.227-228.
  5. Булатова К.М., Юсаева Д.А, Муратов А.И. Биохимические особенности скороспелых и раннеспелых форм подсолнечника //Сб. тез. и докл. Республиканской научно-теоретической конференции «Сейфуллинские чтения–3», посвященной 50-летию основания КазГАТУ им. Сейфуллина. - Астана.- 2007.- С.91.
  6. Юсаева Д.А. Кнбаыс селекциясы мен тымшаруашылыындаы белокты маркерлер. //Сб. тез. и докл. Республиканской научно-теоретической конференции «Сейфуллинские чтения – 4», посвященной 50-летию основания КазГАТУ им..Сейфуллина. - Астана.- 2008.- С. 101.
  7. Юсаева Д.А. Кнбаысты скіндеріне экзогенді элиситорлармен сер еткендегі пероксидаза ферментіні згеруі. «сімдік шаруашылыы мен егіншілікті зекті мселелері» атты жас алымдар мен аспиранттарды IV халыаралы конференциясы (2009 жыл 3-4желтосан). Алмалыба, 2009. 197-198б.

Патент алу шін берілген талапнама

Булатова К.М., Юсаева Д.А. "Кнбаысты F1 рпаыны будандасу дегейі мен здігінен тозаданатын линиялар тазалыы мен біркелкілігін баалау тсілі" патенттік талапнамасы, тіркелген № 2008/0043.1

ЮСАЕВА ДАМИРА АНАРБЕКОВНА

«Использование физиолого-биохимических методов в селекции и семеноводстве подсолнечника»

Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата биологических наук по специальности 06.01.05 –Селекция и семеноводство

Резюме

Цель исследований: Cовершенствование селекции и семеноводства подсолнечника на основе физиолого-биохимических методов.

Задачи исследований:

  • Выявить оптимальные условия выделения запасных белков семян подсолнечника, подготовки белковой пробы, фракционирования методом электрофореза, разработка системы регистрации компонентов белкового спектра;
  • Определить степень полиморфности сортов подсолнечника на основе биохимических маркеров;
  • Установить однородность и чистоту родительских линий гибридов подсолнечника по спектру запасного белка семян –гелиантинина;
  • Разработать биохимический способ контроля уровня гибридности семян гибридов подсолнечника;
  • Установить сходство –различие коллекционных линий материнского и отцовского типа по биохимическим и хозяйственно-ценным признакам;
  • Изучить биохимические показатели самоопыленных линий, сортов и гибридов подсолнечника, установить их ценные взаимосвязи с селекционными признаками.

Научная новизна исследований: Разработаны методы дифференциации сортов, гибридов и коллекционных образцов подсолнечника, на основе белковых спектров, биохимических показателей начато изучение генофонда подсолнечника, выявлены маркерные признаки для практической селекции. Впервые в Казахстане проведена идентификация сортов, гибридов и линий подсолнечника и определена поэтапность применения биохимических маркеров в семеноводстве.

Результаты исследований: Выявлены оптимальные условия выделения запасных белков семян подсолнечника – гелиантининов, подготовки белковой пробы (рН среды 6,9, без предварительного обезжирования, прямая экстракция трис HCl буфером) условия фракционирования методом электрофореза (в модификации Laemmli (1970), 12% полиакриламидном геле), разработана система регистрации компонентов в белковом спектре (зона А включает компоненты с ОЭП 20-34, зона В - с ОЭП 39-58, зона С – с ОЭП 62-94 ).

Проведена идентификация 5 сортов подсолнечника по спектру гелиантинина, установлена степень их полиморфности. Показано, что сорт Скороспелый 40 состоит из 3 биотипов ( с соотношением 65:20:15%), сорт Жайна также состоит из 3 биотипов (47,7:24,4:25,9%). В сорте Гулбагыс выявлено 3 основных биотипа, с процентным соотношением 48,2; 31,0 и 20,8 %, в сорте Заря выявлено 4 биотипа (с соотношением 45,8;25; 20,8; 8,3%), сорт Белоснежный включает 2 биотипа (51,0; 49,0%).

На основе спектра гелиантинина проведен контроль чистоты 16 родительских линий, идентифицированы 64 сорта и гибрида экологического сортоиспытания, выявлены маркерные компоненты отцовской линии в спектре белков 4 гибридов селекции ВКНИИСХ (Казахстанский 1, Казахстанский 5, Солнечный 20, Юбилейный 40).

В результате этих исследований подана заявка на патент «Способ оценки типичности и чистоты самоопыленных линий и уровня гибридности F1 семян подсолнечника», регистрационный № 2008(0043) от 21.04. 2008г.

Методом кластерного анализа коллекционные линии материнской формы распределены на 4 группы в зависимости от содержания белка и свободного пролина в зерне, по длине вегетационного периода. Наибольшее число линий представлено в группе скороспелых форм с длиной вегетационного периода от 92-95 дней. Коллекционные линий отцовской формы распределились в 6 кластерах с варьированием содержания белка в семенах от 16,5 до 20,6%, свободного пролина от 20,0 до 55,4 мг%, длиной вегетационного периода от 92 до 112 дней.

У устойчивых к болезням форм подсолнечника относительная активность анодных изоформ пероксидазы семядольных листьев с ОЭП 51 и 62 повышается в ответ на воздействие экзогенного элиситора (салициловой кислоты).

Проведена биохимическая оценка 173 самоопыленных линий, гибридов и сортов подсолнечника по масличности, содержанию белка, свободного пролина в семенах. Уровень белка и свободного пролина в семенах отрицательно коррелируют с длиной вегетационного периода (r = -0,5; 0,65, соответственно) между масличностью и урожайностью отмечена положительная корреляция (r=0.6), тогда как с уровнем свободного пролина и масличностью наблюдается отрицательная взаимосвязь ((r= -0.65).

YUSAEVA DAMIRA ANARBEKOVNA

« Physiological and biochemical methods using in breeding and seed growing of sunflower»

Abstract of a dissertation for the degree of Candidate of Biological Sciences on specialty 06.01.05 –Breeding and Seed growing

Summary

Aim of investigations: To improve the sunflower breeding and seed growing on the base of physiological and biochemical methods.

Tasks of investigations:

-To reveal the optimal conditions of sunflower seed storage protein, the protein probe preparing, fractionating by electrophoresis method, to develop the system of protein spectrum components;

-To determine the level of sunflower varieties polymorphism on the base of biochemical markers;

-To establish the uniformity and purity of parental lines of sunflower hybrids on seeds storage protein -helianthinin;

To develop the biochemical way of sunflower seeds hybridity level control;

-To establish the similarity-difference of maternal and paternal type collection material on biochemical and economical-value traits;

-To study the biochemical indices of selfpollinated lines, varieties and hybrids of sunflower, to determine their value linkage with breeding traits;

Scientific novelty of investigations: Methods of differentiating varieties, hybrids and collection samples of sunflower were developed, on the base of protein spectrum and biochemical indices was started sunflower genefund studying, the marker traits for the practical breeding were revealed. For the first time in the Kazakhstan identification of sunflower varieties, hybrids and lines was done, tirms of using biochemical markers in seed growing was determined.

Results of investigations: The optimal comditions of sunflower seeds storage protein –helianthinin exstraction and protein sample preparing (pH of medium 6,9, without preliminary defatting, direct extraction by TRIS HCl buffer), the protocol of electrophoresis fractionating(modified method Laemmli,1970,12% PAAG) were determined, the system of protein spectrum components registration (subgroup A with components having comparing electrophoretic mobility –CEM -20-34, subgroup B – with components’ CEM 39-58, subgroup C, CEM 62-94).

Identification of 5 sunflower varieties on the base of helianthinin spectrum was done and the level of their polymorphism was established.

It was shown that variety Skorospely 40consist from 3 biotypes (with ratio 60:20:15%), variety Zhayna consist from 3 biotypes (47,7:24,4:25,9%) too. In the variety Gulbagys were revealed 3 main biotypes with percent ratio 48,2: 31,0:28,8%, in the variety Zarya 4 biotypes were revealed (with ratio 45,8:25,0:20,8%), variety Belosnezhny inckude 2 biotypes (51,0:49,0%).

Thanks to helianthinin spectrum the purity testing of 16 parental lines was carried out, 64 varieties and hybrids of ecological variety testing nurserywere identified, the marker components of fathers line in the spectrum of VKNIISKH hybrids (Kazakhstanskiy 1, Kazakhstanskiy 5, Solnechny 20, Yubileyny 40)

In the results of these investigations the document for patent “ The way of scoring the trueness tu type, and purity of self pollinated sunflower lines and level of F1hybrid seeds”, were passed, registration № 2008(0043) from 21.04.2008.

Dy the method of claster analysis the collection lines of maternal form dispersed for 4 groups in dependence of protein and free proline content in seeds, on vegetation period length. The most lines number were in the early ripening group with the length of vegetation period from 92-95 days. Collection lines of paternal form dispersed in 6 clasters with seeds protein content varied from 16.5 to 20.6%, free proline content varied from 20.0 to 55.4 mg/%, vegetation period length varied from 92 to 112 days.

Relative activity of anode izoperoxidases with REM 51 and 62 are increased in the cotyledon’s leaves of resistant to deseases sunflower form as a reflex to the effect of exogene elicitors (salysilic acid).

The biochemical testing of 173 felfpollinated lines, hybrids and varieties of sunflower seeds on oiliness, content of protein and free proline. The level of protein and free proline negative correlated with vegetation period length ((r = -0,5; 0,65, accordingly), between oiliness and yielding positive linkage is marked(r=0.6), were the level of free proline negative linked with oiliness ((r= -0.65).



Pages:     | 1 ||
 




<
 
2013 www.disus.ru - «Бесплатная научная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.